Kobieca praca, czyli co ma Szwedka czego nie ma Polka?

Co wpływa na naszą, kobiecą aktywność zawodową w Polsce? Jak wypadamy na tle Unii Europejskiej oraz krajów o najwyższym współczynniku aktywności zawodowej? Jak państwo może wspomóc środowisko przyjazne pracującym rodzicom? Na te i na wiele innych pytań postaram się odpowiedzieć na podstawie raportu Igi Magdy z Instytutu Badań Strukturalnych.

O aktywności zawodowej kobiet w liczbach

  • 68% kobiet w Unii Europejskiej w wieku 15-64 lat jest aktywna zawodowo, w Polsce jest to 63%.
  • Najwyższy współczynnik aktywności kobiet w wieku 25-49 lat występuje w Szwecji i jest na poziomie 90%. W Polsce jest on niższy o 10 punktów procentowych. Gdyby przeliczyć tę różnicę na liczbę kobiet byłoby to 700 tys. Polek więcej aktywnych na rynku pracy.
  • 53% więcej kobiet aktywnych zawodowo jest lepiej wykształconych niż te podejmujące prace 15 lat temu.
  • 60% Polek nie mam możliwości skorzystania z elastycznych godzin pracy. Dla porównania to dwukrotnie więcej niż w UE.
  • Szwecja, Holandia i Niemcy to kraje UE, które mają najwyższy współczynnik aktywności zawodowej kobiet w wieku 24-49 lat.

 Czynniki różnicujące aktywność zawodową kobiet

Możemy wymienić trzy główne czynniki, które mają wpływ na aktywność zawodową kobiet: poziom wyksztalcenia, posiadanie dzieci i ich wiek oraz miejsce zamieszkania.

Ponad 90% kobiet o wyższym wykształceniu w Polsce pracuje lub poszukuje pracy. W Szwecji współczynnik ten jest o 4 punkty procentowe wyższy – gdyby Polska osiągnęła szwedzki poziom mielibyśmy na rynku dodatkowe 120 tysięcy aktywnych zawodowo kobiet.

Od razu widać różnicę u kobiet z średnim i podstawowym wyksztalceniem. W Polsce 73% kobiet o średnim wykształceniu i 45% kobiet o wykształceniu podstawowym jest aktywna. Zwiększenie aktywności zawodowej Polek w wieku 25-49 lat do poziomu krajów takich jak Szwecja czy Słowenia u kobiet słabiej wykształconych oznaczałoby wejście na rynek pracy 550-630 tys.

Z danych zaprezentowanych przez Igę Magdę nasuwa się bardzo ciekawy wniosek: najmniej aktywne zawodowo nie są kobiety z jednym lub trójką dzieci lecz te które posiadają dwójkę dzieci. Co więcej, Polki z jednym lub trójką bądź więcej dzieci są bardziej aktywne na rynku pracy niż przeciętna kobieta z UE.

Znaczny wpływ na aktywność kobiet ma również miejsce zamieszkania – kobiety z wielkich miast są znacznie aktywniejsze zawodowo niż te zamieszkujące na wsi.

Co powoduje bierność zawodową Polek?

Jako główny czynnik decydujący o bierności zawodowej Polek podaje się obciążenie obowiązkami domowymi. Aż 75% niepracujących kobiet argumentuje swoją sytuację opieką nad dziećmi lub innymi obowiązkami domowymi (dla porównania w Szwecji jest to 18%). Około 37% z tych Polek chciałoby pracować, ale jej nie poszukuje, a powodem takiego zachowania często jest: brak miejsc pracy w obszarze zamieszkania, nieopłacalność podejmowania niskopłatnej pracy i wysokie koszty dojazdu do miejsca pracy oraz kosztów zapewnienia opieki dzieciom.

Ogromny wpływ ma również brak dostępu do opieki dla dziećmi do 3 roku życia. Tylko co dziesiąte dziecko w Polsce ma zapewnione miejsce w państwowym żłobku, a co najmniej w 23 gminach w Polsce nie ma dostępu do żadnego miejsca opieki dla takich maluchów. Mimo dynamicznie rozwijających się innych form opieki, takich jak opiekun dzienny czy nianie, nadal ich dostęp jest niski a co najważniejsze koszty nie sprzyjają korzystaniu z tej opcji. Bardzo podobnie sytuacja wygląda w przypadku przedszkoli.

Kolejnym aspektem jest nieopłacalność podejmowania pracy. Ten problem dotyczy samotnych matek oraz kobiet o niskich płacach. System zasiłków oraz podatków – wysokość świadczeń socjalnych, progi podatkowe, koszty zapewnienia opieki nad dziećmi powoduje przy niskiej pensji nieopłacalność podejmowania pracy. Kobiety takie nie biorą pod uwagę długofalowych korzyści płynących z podjęcia pracy, jak choćby zdobywanie doświadczenia czy też kumulowania składek finansowych.

Co na to rynek zawodowy w Polsce?

Niestety rynek zawodowy w Polsce nie jest przychylny rodzicom pracującym i posiadającym małe dzieci. Tylko 12% Polek ma możliwości elastycznych godzin pracy co nie ułatwia godzeniu roli pracującej mamy z obowiązkami opieki nad dziećmi. Konsekwencją jest to, że kobiety często nie wracają po urlopie macierzyńskim do pracy, korzystając z urlopu wychowawczego. Można przypuszczać, że w znacznej mierze powróciły do pracy te matki które dostosowały opiekę do rynku i warunków pracy. Sytuacja kobiet pracujących w małych miasteczkach i na wsiach wygląda jeszcze bardziej dramatycznie. Możliwość regulowania swoich godzin pracy ma tylko 10% kobiet w małych miastach i 7% na wsi. Dodatkowo mieszkanki tych obszarów częściej wskazują na męczącą, ciężką pracę którą trudno pogodzić z obowiązkami rodzinnymi.

Jaki wpływ na aktywność zawodową mają nasze normy społeczne?

Nieustannie bierność zawodowa może mieć swoje podłoże w przekonaniu na temat norm społecznych obowiązujących kobiety i mężczyzn. W efekcie niektóre kobiety wycofują się z rynku pracy i poświęcają obowiązkom rodzinnym. Niestety nie ma badań potwierdzających w Polce i innych krajach Unii Europejskiej tę regułę. Społeczeństwo polskie jest uznawane za  konserwatywne, jednocześnie wywodzimy się jednak z gospodarki socjalistycznej w której, z przyczyn ekonomicznych, współczynnik aktywności zawodowej kobiet był wysoki. Można zauważyć, że te konserwatywne przekonania powoli się zmieniają. Aż 40% Polek uważa, że kobieta pracująca zawodowo przynosi więcej korzyści swojej rodzinie niż strat. Dodatkowo ponad połowa społeczeństwa polskiego uważa, że jeśli kobieta zarabia więcej niż jej partner – to ojciec powinien przejąć obowiązki rodzinne i zrezygnować z pracy.

Ze statystyk wynika również, że mężczyźni rzadziej niż kobiety mają równościowe poglądy. 53% Polek uważa, że mężczyzna powinien przejść na urlop rodzicielski jeśli zarabia mniej niż kobieta, podczas gdy tylko 43% mężczyzn zgadza się z tą opinią. Ta nierówność ma również swoje odzwierciedlenie w podziale obowiązków domowych i opiece nad dziećmi. To kobiety poświęcają średnio 4 godziny więcej niż mężczyzna na obowiązki domowe i rodzinne, niezależnie od wymiaru pracy zawodowej.

Co z tego wynika?

Na podstawie danych przedstawionych przez Igę Magdę nasuwają się następujące wnioski: aby zwiększyć aktywność kobiet w Polsce społeczeństwo potrzebuje wsparcia w zakresie: rynku pracy przyjaznemu pracującym rodzicom, polepszenie jakość edukacji przedszkolnej oraz usług opiekuńczych i zwiększyć zaangażowanie mężczyzn w opiekę i prace domowe. W tym mogą pomóc takie rozwiązania jak zmiana polityki podatkowo-zasiłkowej (zmiany w kwocie wolnej od podatku, dodatkowe świadczenia powiązane z aktywnością zawodową), obniżenie kosztów podejmowania pracy, wsparcie urzędów pracy, zmniejszenie dyskryminacji płacowej kobiet, zwiększenie jakości pracy, dostępność placówek opiekuńczych dla dzieci w wieku 0-3 lat, zaangażowanie pracodawców w podnoszenie atrakcyjności pracy dla kobiet i zmniejszenie barier.

Ciekawym podsumowanie i dalszą inspiracją do przemyśleń jest opublikowany przez międzynarodowy raport fundacji Oxfam – na całym świecie kobiety i dziewczynki pracują codziennie 12,5 mld godzin bez wynagrodzenia – praca opiekuńcza nad dziećmi, członkami rodziny oraz prace domowe. Szacuje się, że generuje ona dla gospodarki trzy razy więcej zysku niż branża technologiczna (10,8 mld dolarów rocznie). Pomyślmy ile zyskać by mogła gospodarka, gdyby część obowiązków domowych przejęli od nich mężczyźni, a ta „wolna” siła robocza zostałaby spożytkowana na rynku pracy.

Like IT! :)

Leave a Comment

Your email address will not be published. Required fields are marked *